17.3.2021

Lúc mình viết những dòng này, mình quyết định bỏ Youtube. Bởi vì, ít nhất trong mắt mình, Youtube đã thành một bãi rác, càng ngày càng thúi. Những video không có giá trị gì ngoại trừ việc làm bằng chứng cho "sự thặng dư của cải quá mức dẫn đến việc đầu óc thừa mức sức lực để nghĩ ra và muốn có những thứ tào lao bí đao, hay nói cách khác là dư dả sinh dâm dật". 

Phải nhắc đến 1984. Một cuốn truyện không dễ đọc, chí ít là so với những bộ truyện online thừa biết vớ vẩn nhưng vẫn gây nghiện vì đã tạo ra những nhân vật sống cuộc đời mà mình luôn muốn sống nhưng không thể sống. Nhưng 1984 gây ám ảnh. 1984 tạo ra một loại tư tưởng, hay nói đúng hơn, mượn lời của Gus trong The Fault in Our Stars, những suy nghĩ đó vốn đã có sẵn trong đầu mình rồi và chúng rời rạc như những ngôi sao đơn lẻ, còn George Owell thì quá đủ xuất sắc để kết lại thành chòm sao. Những tư tưởng được viết rõ ràng, ra hình ra dạng. 

Mình nghĩ đến sự vĩ đại của một tác phẩm, khi mà cả trăm năm trước nó được viết ra, và vẫn đúng cho tới nghìn năm triệu năm sau. Bởi vì nó khái quát cái bản chất cốt lõi nhất của cuộc đời. Thí dụ như Ayn Rand khái quát 4 loại người trong The Fountainhead - nó vĩnh viễn đúng. Thí dụ như cái cách George Owell khái quát sự vận hành của chính trị và xã hội. (Ví dụ như, 3 tầng lớp vĩnh cửu trong xã hội là Thượng Lưu - Trung Lưu và Hạ Lưu, trong đó, mục đích của Thượng Lưu là giữ vững tình trạng xã hội, mục đích của Trung Lưu là chiếm lấy vị trí của Thượng Lưu, và mục đích của Hạ Lưu - nếu có, là tạo ra một xã hội mà mọi người đều ngang bằng với nhau. Ví dụ như, chiến tranh được tạo ra không ngoài mục đích giảm vật chất và của cải trong xã hội, nhằm giữ vững trật tự của chính xã hội đó.) 

Đọc xong 1984, mình thường xuyên suy nghĩ về sự điên rồ và phi lý cùng cực của xã hội hiện tại. Những kẻ thực sự tạo nên sản phẩm bị xếp chót trong xã hội và không mua nổi sản phẩm chính mình tạo ra. Thợ xây không mua nổi nhà, thợ may không mua nổi quần áo hiệu. Nhưng hãy nhìn xem những ai mua nổi những thứ đó. Dễ nhìn thấy nhất - chính là tầng lớp con hát, từ diễn viên đến ca sĩ đến hài sĩ đến người mẫu hoa hậu đến hot girl đến gái-gọi. Họ chẳng làm ra cái gì có tác dụng thực-sự cho những nhu cầu thiết yếu bản năng của con người cả. Sự thặng dư vật chất đã khiến những nhu cầu đó trở nên dư thừa tới mức tra tấn rồi. Hãy nghĩ về những buổi chiều lướt điện thoại - giữa muôn trùng hàng quán vẫn không chọn nổi một món mình muốn ăn, sự thừa mứa đó tuyệt đối không phải là hạnh phúc, mà là tra tấn. 

Mình cũng chẳng tin là có ngày mình sẽ phát biểu cái câu vô lý này đâu, nhưng mà: sự dư dả về vật chất dù bạn có cảm nhận được nó hay không cũng là một sự tra tấn khủng khiếp mà bạn đang gánh chịu hàng ngày. Nhưng chúng ta không ý thức được điều cần phải làm là loại bỏ sự dư dả đó, chúng ta cảm thấy điều đó quá nực cười, vì chúng ta tưởng mình đang hạnh-phúc. Khi bạn ăn một thứ vì thèm nhiều hơn là vì đói - bạn đã dẫm bước chân đầu tiên trên con đường xuống địa ngục ăn uống rồi. Bước tiếp theo sẽ là, ăn vì buồn miệng quá. Bước tiếp theo sẽ là, ăn vì tò mò. Và sẽ còn những bước nữa, càng ngày càng nhấn chìm bạn trong bể khổ. Khổ, không phải sướng.

Sự tồn tại của những item thời trang vớ vẩn cũng vậy. Khi "hot item" là một thứ áo len nhưng phải khoét thật nhiều để lộ cho bằng được bộ ngực của nữ giới ra ngoài, hay cái quần jean dài bị xé rách tan nát để lộ phần đùi trắng nõn, và đôi giầy rõ ràng là mới nhưng trông cứ như dính bẩn dơ hầy, thì bạn nên nghe người già trong nhà đi, điều thực sự nên làm là chau mày lại và bảo "cái thứ gì..." chứ không phải chạy đi mua ngay cho hot. Vì nó vô lý. Sự vô lý đến từ việc thế giới này thừa mứa vải vóc tới mức điên rồ luôn rồi. Điên tới mức cho họ không bán vải nữa, mà họ cố bán cho nhau sự vô lý được mệnh danh là "hot" là "trend", là "cá tính", và dán cho nó vô số những mỹ danh như "nữ quyền" (được lộ ngực giữa trời đông băng giá), "cảm thông cho người lao động" (mang giầy dơ quần rách trị giá vài chục triệu để cosplay bản thân thành người nghèo).

Ôi, xàm c! thật sự.

Nhưng sự thừa mức vật chất có là gì đâu so với sự thừa mứa tinh thần. Hay nói đúng hơn, sự thừa mứa tinh thần chính là đứa con ruột thịt, là genZ của sự thừa mức vật chất. Facebook với hàng loạt tin tức xếp chồng lên nhau, cố mà giành cho được sự chú ý của người đọc bằng mọi chiêu trò. Các show tạp kỹ càng ngày càng tạp, mở lên chủ yếu để trong nhà có âm thanh con người. Các bản tin tức thay vì đưa tin chính thống và thực sự quan trọng thì càng ngày càng ngả theo chiều hướng đưa tin giựt gân để kéo view. Bạn nhận ra bạn đang đi nhanh quá, không phải vì bạn đang thực sự đi nhanh, mà là bạn không còn đủ 3 phút kiên nhẫn để xem cho hết một cái video trên facebook, hay đọc cho hết một bài báo trên facebook, thay vì chỉ đọc tựa và tua nhanh thật nhanh. FOMO - nhưng Fear cái gì? Có cái gì để Fear đâu? 

Lại nói về sự thừa mứa tinh thần. Lấy nghề ca sĩ ra làm ví dụ. Tại sao lại có hiện tượng "cày-view"? View để làm gì? Để được "công nhận" bởi một cái nền tảng xã hội mà mục đích của nó là để giải trí. Nghĩa là, nó vốn được tạo ra để phục vụ cho bạn, giờ bạn làm việc quần quật ngày đêm để được sự công nhận cho của nó - mà sự công nhận đó còn không phải dành cho bạn, mà cho idol của bạn. Và bạn lấy niềm vui từ đó. Có cảm thấy bản thân đang dư dả sinh dâm dật không? 

Youtube giống y như Grab. Chẳng qua Grab đụng tới vật chất nên người ta nhận ra nhanh chóng rằng mình đã bị lợi dụng. Còn Youtube thì đụng tới tinh thần, cho nên chắc khi con người nhận ra họ bị lợi dụng cũng là lúc xã hội loài người bị diệt vong. Cái gọi là "giành giựt thị phần" luôn là một evil plan. Bước một, offer thật nhiều thật nhiều những lợi ích - thí dụ như Grab thì khách hàng phải trả giá thấp - còn tài xế thì có thu nhập cao - phần chênh lệch ư, Grab chúng tôi chịu hết. Đến khi giành được thị phần - aka có được sự phụ thuộc của người dùng - aka giết hết tất cả những hình thức thay thế, thì quyền lực trở lại vô tay Grab - tăng giá di chuyển, giảm thu nhập tài xế, bạn phải cắn răng chịu thôi vì bạn còn đường nào khác để đi đâu - cứ để bộ máy này tự vận hành và nhà sáng lập ngồi không vẫn có tiền. Nhưng vì Grab liên quan trực tiếp tới tiền, nên cái evil plan này nó quá rõ ràng và khá nguy hiểm. 

Nhưng Youtube thì khác, Youtube không có đánh vô lợi ích bề mặt là tiền, nó đánh vô thứ khác, vốn là thứ giá trị cao nhất trong cuộc đời này, nhưng ít ai nhận ra - "thời gian". Mình thừa nhận bản thân không đủ kiến thức và khả năng diễn đạt để phân tích sự evil của Youtube. Nhưng mình tin tưởng trực giác của bản thân, rằng Youtube hiện tại giống như một cái hố lửa. Mà đứa bị đốt nhiều nhất là tầng lớp Hạ Lưu chúng ta. Đúng, chúng ta là Hạ Lưu. Đ* phải Trung Lưu đâu, Trung Lưu là đám đang lăm le giựt ghế của bọn Thượng Lưu, hoặc - đang kết hợp chặt chẽ với bọn Thượng Lưu, bù lại bọn Thượng Lưu sẽ chia cho chúng một số lợi ích thực sự kìa. Khi bạn không nghĩ tới việc giựt ghế của ai cả, thì bạn là Hạ Lưu. Thường thì bọn Hạ Lưu sẽ cày cật lực để đưa bọn Trung Lưu đến gần hơn với đám Thượng Lưu, nhưng chúng ta không biết điều đó. Bởi vì bọn Trung Lưu luôn rất khôn khéo. Bọn chúng luôn có cách để thao túng đầu óc ngu si của chúng ta, thí dụ như "chiến đấu vì Tổ quốc" (và mang thật nhiều dầu mỏ về cho bọn tao, bù lại bọn tao sẽ chia cho tụi mày một ít tiền và một tấm mề đay), thí dụ như "cày view cho idol được Youtube công nhận" (và bọn tao sẽ cho chúng mày "cảm hứng" khi nhìn thấy bọn tao chăm chỉ tập nhảy tập hát sửa sang sắc đẹp và mớ "tự hào" ảo ăn ké fame của tụi tao)... "hãy sống nhanh lên vì thời gian không chờ ai cả" (bỏ sức ra làm việc 12 tiếng một ngày đi và bọn tao sẽ công nhận mày là người trẻ chăm chỉ), "hãy sống chậm lại và thật thư thái (bỏ hết mớ quần áo cũ đi và mua một cái áo phông trắng có giá bằng toàn bộ tủ đồ cũ cộng lại đi - nó thật thư thái, à, và nhớ mua sách đọc để biết làm sao sống chậm lại nhé).

Nhưng nếu chúng ta không làm những điều đó thì chúng ta sẽ sử dụng thời gian vào việc gì? So ra, việc đọc một cuốn sách gây khủng hoảng đầu óc bằng tư tưởng và việc lên youtube ngồi coi idol nhảy múa hay đọc mấy bản tin xàm xí ngắm trai 6 múi, chúng đều chẳng có ý nghĩa quái gì với cuộc sống của chúng ta cả. Dĩ nhiên, chúng ta có thể đi học trồng lúa - học đánh cá - học săn bắt, đào sẵn cái hầm, hay bất kỳ chuyện gì có ý nghĩa cho sự sinh tồn của chúng ta để phòng trường hợp trái đất rơi vào thời kỳ diệt vong và chúng ta phải struggle để tồn tại. 

Nhưng nói cho cùng, cuộc đời cũng đâu có đáng sống dữ vậy. Thí dụ như xảy ra sóng thần hay trái đất nứt ra một đường hay thiên thạch va vào trái đất thì, ăn cho no rồi đợi cái chết tới không phải dễ chịu hơn sao?